Wörter des Jahres 2023 in Luxemburg: Kënschtlech Intelligenz, Fridden, ChatGPT / den neie Luc / Superwaljoer

Wörter des Jahres 2023, Luxemburg
Erst seit vier Jahren werden auch in Luxemburg Wörter des Jahres ermittelt. - Bild: ZLS

Das Zentrum für die luxemburgische Sprache (Zenter fir dʼLëtzebuerger Sprooch, ZLS) hat 2023 in Zusammenarbeit mit Radio 100.7 und RTL Luxemburg zum vierten Mal die Wörter des Jahres im Großherzogtum ermittelt:

  1. KI / Kënschtlech Intelligenz (KI, Künstliche Intelligenz)
  2. Fridden (Frieden)
  3. ChatGPT, den neie Luc („Der neue Luc“, Wahlslogan eines Politikers) und Superwaljoer (Superwahljahr)

Die Pressemitteilung im Wortlaut:

*

KI ass dʼLëtzebuerger Wuert vum Joer 2023

Op d’Plaz 2 kënnt Fridden, virun ChatGPT, den neie Luc a Superwaljoer, allen dräi ex aequo op der drëtter Plaz

Déi national an déi international Aktualitéit huet d’Wiel vum Lëtzebuerger Wuert vum Joer 2023 dominéiert. Fir déi véiert Kéier zënter 2020 gouf op Initiativ vum Zenter fir d’Lëtzebuerger Sprooch (ZLS) vum Kulturministère an an Zesummenaarbecht mam radio 100,7 a mat RTL Lëtzebuerg d’Wuert vum Joer gesicht. Mat dësem Resultat:

  1. KI / Kënschtlech Intelligenz
  2. Fridden
  3. ChatGPT
    den neie Luc
    Superwaljoer

DʼArgumentatioun vum Jury

Bei den allermeeschte Propose vun de Leit schéngt d’Bedeitung vum Wuert méi eng grouss Roll gespillt ze hu wéi d’Originalitéit vum Begrëff. Och de Jury huet den Inhalt iwwer déi reng Form gesat a säi Choix esou motivéiert:

1. KI / Kënschtlech Intelligenz – dʼWuert vum Joer 2023

Den Akronym KI respektiv de ganzen Ausdrock Kënschtlech Intelligenz huet zu den Topp 5 vun de Virschléi vun de Leit gehéiert an huet och de Jury iwwerzeegt: 2023 markéiert den Duerchbroch vun der Kënschtlecher Intelligenz am Alldagsliewe vu ville Leit a wäiten Deeler vun der Welt. D’KI krut ganz séier vill Opmierksamkeet a se dierft eng vun de ganz groussen Erausfuerderunge fir d’mënschlecht Zesummeliewen an Zukunft duerstellen, well se ëmmer méi Beräicher vun der Gesellschaft staark beaflosst.

2. Fridden

De Vott vum Wuert Fridden op der zweeter Plaz ass als Statement ze verstoen: Bei all deem Misär op der Welt – zum Beispill an der Ukrain zënter 2014/2022 an zënter dem 7. Oktober 2023 och an Israel an an der Gazasträif – soll den Accent op d’Hoffnung geluecht ginn, op d’Aussicht op Fridden. Grad ewéi d’KI bleift de Fridden op der Welt eng vun de groussen Erausfuerderungen fir déi aktuell an déi zukünfteg Generatiounen.

3. Ex aequo an alphabetescher Reiefolleg:

– ChatGPT

Den Chatbot vum US-amerikanesche Softwareentwéckler OpenAI war op eemol do a gouf bannent kierzter Zäit zum prominentste Vetrieder vun der Kënschtlecher Intelligenz: Wien huet 2023 net op d’mannst eng Ried héieren, bei där ChatGPT zum Asaz koum? Mat Chatbotte kann een op natierlech Aart a Weis kommunikéieren: Et stellt een eng Fro, et kritt een eng Äntwert. Dobäi léiert de Bot och bäi, ma nawell heescht et oppassen: D’Resultat hänkt ganz vill dovun of, woumat e gefiddert gouf, a mat der Wourecht hëlt en et och net ëmmer esou genee.

– den neie Luc

Et war de Slogan, mat deem de Luc Frieden als Spëtzekandidat vun der CSV bei den Nationalwalen am Oktober ugetrueden ass. E Rebranding souzesoe mat engem duebele Message: De Luc Frieden anno 2023 ass net méi forcement dee selwechte wéi a senger éischter politescher Carrière zu Lëtzebuerg, et ass en neien, frësche Spëtzekandidat. De Slogan koum un, well bei de Propose vun de Leit koum den neie Luc respektiv d’Hashtag-Variant #neieLuc zueleméisseg op déi zweet Plaz.

– Superwaljoer

Gemengewalen am Juni, Chamberwalen am Oktober – kee Wonner, datt d’Walen d’Lëtzebuerger Aktualitéit dëst Joer dominéiert hunn. Et ass also och net weider verwonnerlech, datt dat zesummegesatent Wuert Superwaljoer et an d’Topp 5 gepackt huet. Hëlt een déi ënnerschiddlechst Forme vum Wuert mat bäi (Walen, Waljoer, Nationalwalen) war et dat Wuert, dat am heefegste vun de Leit virgeschloe gouf.

Ganz knapp net an d’Topp 5 koum iwweregens d’Wuert Logementskris. Och den abordabele Wunnraum an d’Zënsen hunn et net ënner déi fënnef Éischt gepackt. Weider Wierder, iwwer déi de Jury ofzestëmmen hat: Eurovisioun, Gréngebashing, Heescheverbuet, Klimawandel, Präisdeierecht, Polykris, Wielerwëllen

Wéi gouf zu Lëtzebuerg gewielt?

Vun Enn November bis den 18. Dezember konnt jidderee seng Propos fir d’Wuert vum Joer 2023 beim Zenter fir dʼLëtzebuerger Sprooch areechen – entweeder op engem Ziedel op de Walfer Bicherdeeg oder iwwer en online Formulaire. Ronn 370 Propose mat engen 170 verschiddene Wierder sinn am Zenter ukomm.

Dorënner waren e sëllege Virschléi, déi just een- oder zweemol genannt goufen. De Gros dovu stoung an direkter Relatioun mat engem konkreeten Ereegnes – zum Beispill de Walen zu Lëtzebuerg (eise Bifdeck, Formateur, Steiererliichterungen, Regierungswiessel, Reschtsëtz, Walplakat) oder dem Noostkonflikt (Antisemitismus, Hamas, liewege Kierfecht, Palästina). Aner Beispiller wiere Baukris, Klimafestpechert, Wärmepompel oder och nach Zënshausse. Donieft goufen eng Rëtsch Begrëffer aus der Jugendsprooch (cringe, Gars, goofy, mal, Rizz, Slay, smash), aus dem Beräich vum Sport oder Entertainment (Euro2024, Holding Six, Nationalekipp, NPC, Vëlkerball), flott lëtzebuergesch Wierder (Bullibratsch, Intebinni, kourommeldomm, kredjëft, muusseg) oder soss opfälleg Wierder wéi Hanee oder voilà proposéiert.

Aus der Longlist mat alle Proposen huet dʼEkipp vum ZLS eng Shortlist mat 20 Wierder gemaach an déi dem Jury virgeluecht. Haaptkrittär beim Choix war d’Zuel vun den Nennungen, berücksichtegt goufen ënnert anerem awer och de Bezuch zur Aktualitéit, de Bekanntheetsgrad an d’Verbreedung respektiv d’Verständlechkeet vum virgeschloene Begrëff. Am Jury waren de Commissaire fir dʼLëtzebuerger Sprooch Pierre Reding, dʼPresidentin vum Conseil fir dʼLëtzebuerger Sprooch (CPLL) Myriam Welschbillig, d’Redactrice vum radio 100,7 Dany Weyler, de Responsable éditorial vun RTL.lu Pierre Weimerskirch an dʼLinguistin Dr. Sara Martin vum ZLS.

An engem éischte Walgang gouf dʼLëscht vun 20 op 10 Begrëffer reduzéiert, an engem zweete Schrëtt du vun 10 op 5 mam Resultat, datt KI / Kënschtlech Intelligenz kloer als Wuert vum Joer 2023 ervirgaangen ass an domat d’Nofolleg untrëtt vun Ukrainkrich (Wuert vum Joer 2022), boosteren (2021) a Corona (2020).

red

Leipziger Buchmesse 2024